काठमाडौं – अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्य तथा स्ट्रेट अफ होर्मुजमार्फत हुने समुद्री यातायात पुनः सञ्चालन गर्ने विषयमा प्रारम्भिक सहमति भएको संकेतपछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उल्लेख्य रूपमा घटेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र इरानका उपपरराष्ट्रमन्त्रीले युद्ध अन्त्यतर्फ सकारात्मक प्रगति भएको बताएका हुन्।
सम्झौतासम्बन्धी समाचार सार्वजनिक भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुड तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ३.५८ डलर अर्थात् ४.१० प्रतिशतले घटेर ८३.७५ डलरमा झरेको छ। त्यस्तै वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्ल्युटीआई) तेलको मूल्य पनि ४.०१ डलर अर्थात् ४.७२ प्रतिशतले घट्दै प्रतिब्यारेल ८०.८७ डलरमा पुगेको छ। यसअघि पनि शुक्रबार यी दुवै प्रकारका तेलको मूल्यमा तीन प्रतिशतभन्दा बढी गिरावट आएको थियो।
पाकिस्तानले मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरिरहेको अवस्थामा आगामी शुक्रबार स्विट्जरल्यान्डमा अमेरिका र इरानबीच समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर हुने तयारी रहेको जनाइएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले स्ट्रेट अफ होर्मुज अब कुनै अतिरिक्त शुल्कबिना सञ्चालन हुने तथा इरानी बन्दरगाहमाथि लगाइएको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाइने बताउनुभएको छ। इरानको अर्धसरकारी मेहर समाचार एजेन्सीका अनुसार सम्झौताको मस्यौदामा इरानी व्यवस्थापनअन्तर्गत ३० दिनभित्र स्ट्रेट अफ होर्मुज पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने प्रावधान समावेश गरिएको छ।
बजार विश्लेषकहरूका अनुसार तेल आपूर्ति पुनः सहज हुने अपेक्षाले बजारमा सकारात्मक प्रभाव परेको हो। केसीएम ट्रेडका मुख्य बजार विश्लेषक टिम वाटरर ले युद्धका कारण बढेको भूराजनीतिक जोखिम घट्दै गएकाले कच्चा तेलको मूल्यमा दबाब परेको बताउनुभयो। विश्वको कुल तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यास आपूर्तिको झण्डै २० प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने स्ट्रेट अफ होर्मुज तीन महिनाभन्दा बढी समय बन्द हुँदा विश्व बजारमा ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो असर परेको थियो। अब तेल ढुवानी मार्ग खुल्ने सम्भावनासँगै लगानीकर्ताहरूले उत्पादन र निर्यात कहिले पूर्ण रूपमा पुनःस्थापित हुन्छ भन्ने विषयलाई नजिकबाट नियालिरहेका छन्।
कमोडिटी रणनीतिकार विवेक धर का अनुसार युद्धपूर्वको तुलनामा तेल प्रवाह ६० देखि ७० प्रतिशतसम्म मात्रै पुगे पनि बजारलाई स्थायित्वतर्फ फर्काउन पर्याप्त हुन सक्छ। यद्यपि उत्पादन र निर्यातको पूर्ण पुनःस्थापनामा केही समय लाग्ने अनुमान गरिएको छ। यसैबीच, इरानका उपपरराष्ट्रमन्त्री काजेम गरबाबादी ले ६० दिने युद्धविराम अवधिमा थप बृहत् शान्ति सम्झौताका लागि वार्ता जारी रहने जानकारी दिनुभएको छ। विश्लेषकहरूले आगामी चरणको वार्ता, विशेषगरी इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित विषयहरू अझै जटिल रहेकाले तेलको मूल्य तत्काल धेरै तल झर्ने सम्भावना भने सीमित रहेको बताएका छन्। अमेरिका–इरान सम्बन्धमा देखिएको सकारात्मक संकेतले विश्व ऊर्जा बजार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्थामाथि महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
