सीमा व्यापारको जीवनरेखा तातोपानी नाका, सरकारको ध्यान कहिले?

किशोर कुमार गौतम, उपाध्यक्ष, नेपाल व्यापार संघ

नेपाल र चीनबीचको व्यापारिक सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउने महत्त्वपूर्ण माध्यमका रूपमा रहेको तातोपानी नाका नेपालको अर्थतन्त्र, निजी क्षेत्रको लगानी र हजारौँ नागरिकको रोजगारीसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ। यो नाका केवल दुई देशबीच वस्तु तथा सेवा आदानप्रदान गर्ने प्रवेशद्वार मात्र होइन, नेपाली व्यवसायीको लगानी, व्यापारिक भविष्य र सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकको जीविकोपार्जनसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण आर्थिक मार्ग पनि हो।

नेपालको वैदेशिक व्यापार तथा आपूर्ति व्यवस्थामा तातोपानी नाकाको विशेष महत्त्व छ। लामो समयदेखि यस नाकामार्फत व्यापार गर्दै आएका व्यवसायीहरूले विभिन्न समयमा अनेकौँ समस्या र चुनौती सामना गर्दै आउनुभएको छ। नाकाको सञ्चालनमा देखिने अवरोध, आयात–निर्यात प्रक्रियामा हुने ढिलाइ, कन्टेनर आवागमनमा कठिनाइ तथा भन्सार जाँचपासमा देखिने जटिलताले व्यापारिक गतिविधिलाई प्रत्यक्ष प्रभावित पार्ने गरेको छ। यसको असर व्यवसायीमा मात्र सीमित नरही ढुवानी व्यवसायी, मजदुर, चालक, गोदाम सञ्चालक तथा सीमावर्ती क्षेत्रका स्थानीय नागरिकसम्म पुग्ने गरेको छ।

व्यापार व्यवसाय विश्वास, समय र सहज वातावरणमा निर्भर हुन्छ। व्यवसायीले विदेशबाट सामान खरिद गर्दा ठूलो लगानी गरेका हुन्छन्। सामान समयमा नेपाल भित्रिन नसक्दा आर्थिक दायित्व बढ्ने, बजारमा सामानको आपूर्ति प्रभावित हुने, ढुवानी तथा भण्डारण खर्च बढ्ने र लगानीको प्रतिफलमा असर पर्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ। यसले निजी क्षेत्रको मनोबल कमजोर बनाउनुका साथै समग्र व्यापारिक वातावरणमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्छ।

यसर्थ, तातोपानी नाकालाई पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्नु आजको आवश्यकता हो। नेपाल सरकारले यस विषयलाई सामान्य प्रशासनिक समस्याका रूपमा मात्र नलिई राष्ट्रिय अर्थतन्त्र र निजी क्षेत्रको संरक्षणसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण विषयका रूपमा लिनुपर्छ। चीन सरकारसँग तत्काल उच्चस्तरीय वार्ता तथा कूटनीतिक पहल गरी नाकाको नियमित र सहज सञ्चालनका लागि ठोस सहमति र कार्यान्वयनको वातावरण निर्माण गर्न आवश्यक छ।

दुई देशबीचका भन्सार, अध्यागमन तथा अन्य सम्बन्धित निकायबीच प्रभावकारी समन्वय हुन सकेमा व्यापारिक प्रक्रियालाई थप सरल, व्यवस्थित र छिटो बनाउन सकिन्छ। आयात–निर्यातका क्रममा अनावश्यक प्रशासनिक जटिलता हटाउने, मालवस्तुको ढुवानी सहज बनाउने, कन्टेनर आवागमन व्यवस्थित गर्ने र भन्सार जाँचपास प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाउने विषयमा दुवै देशका सम्बन्धित निकायले प्राथमिकताका साथ काम गर्नुपर्छ।

त्यसैगरी, नाकाको दीर्घकालीन सुरक्षा र पूर्वाधार विकासलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिनुपर्छ। कुनै पनि असहज परिस्थिति सिर्जना हुँदा व्यापार लामो समयसम्म प्रभावित नहोस् भन्नका लागि स्थायी समन्वय संयन्त्र आवश्यक छ। नेपाल र चीनबीच नियमित संवाद, समस्या समाधानका लागि संस्थागत व्यवस्था र व्यापारिक गतिविधिको निरन्तरताका लागि दीर्घकालीन कार्ययोजना निर्माण गर्नुपर्छ।

तातोपानी नाकाको सञ्चालनमा देखिने समस्या समाधान गर्दा यसमा निर्भर रहेका सबै पक्षको आर्थिक हितलाई ध्यान दिनु आवश्यक छ। विशेषगरी साना तथा मझौला व्यवसायी, ढुवानी मजदुर, कन्टेनर चालक, भरिया, गोदाम सञ्चालक र स्थानीय नागरिकको रोजगारी तथा जीविकोपार्जनको विषयलाई राज्यले प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। व्यापारिक नाका प्रभावित हुँदा सबैभन्दा पहिले यिनै वर्गको दैनिक आम्दानी र आर्थिक गतिविधिमा असर पर्ने भएकाले उनीहरूको हित संरक्षण गर्नु राज्यको दायित्व पनि हो।

हामीले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने व्यापार चलायमान भए मात्र बजार चलायमान हुन्छ, बजार चलायमान भए मात्र रोजगारी र आर्थिक गतिविधि विस्तार हुन्छ। निजी क्षेत्र सबल नभएसम्म मुलुकको अर्थतन्त्र बलियो हुन सक्दैन। त्यसैले निजी क्षेत्रको लगानी सुरक्षित गर्ने, व्यापारिक वातावरण सहज बनाउने र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका मार्गलाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्ने विषयमा सरकार गम्भीर हुन आवश्यक छ।

नेपालको उत्तरी सीमामा रहेको तातोपानी नाकाले नेपाल–चीन व्यापारिक सम्बन्ध विस्तारमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ। यस नाकाको प्रभावकारी सञ्चालनले आयात–निर्यात व्यवसायलाई सहज बनाउनुका साथै दुई देशबीचको आर्थिक सहकार्यलाई थप मजबुत बनाउन सक्छ। यसबाट राज्यको राजस्व वृद्धि, स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना र व्यापारिक गतिविधिको विस्तारमा समेत सकारात्मक योगदान पुग्न सक्छ।

नेपाल व्यापार संघका तर्फबाट म नेपाल सरकारसमक्ष तातोपानी नाका पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गर्न तत्काल उच्चस्तरीय कूटनीतिक पहल गर्न, दुवै देशका सम्बन्धित निकायबीच प्रभावकारी समन्वय कायम गर्न, भन्सार तथा ढुवानी प्रक्रिया सरल बनाउन र नाकाको दीर्घकालीन सुरक्षा तथा पूर्वाधार विकासका लागि स्थायी संयन्त्र निर्माण गर्न जोडदार आग्रह गर्दछु।

हाम्रो माग कुनै एउटा व्यवसायी वा सीमित समूहको स्वार्थसँग मात्र सम्बन्धित छैन। यो हजारौँ व्यवसायीको लगानी, श्रमिकको रोजगारी, स्थानीय नागरिकको जीविकोपार्जन र मुलुकको आर्थिक गतिविधिसँग जोडिएको साझा विषय हो। त्यसैले सरकारले यसलाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर तत्काल परिणाममुखी कदम चाल्नुपर्छ।

अन्त्यमा, तातोपानी नाका सहज, सुरक्षित र नियमित रूपमा सञ्चालन हुनु नेपाल र चीनबीचको व्यापारिक सम्बन्धलाई मजबुत बनाउने मात्र नभई नेपालको आर्थिक समृद्धिका लागि पनि महत्त्वपूर्ण छ। सरकार, निजी क्षेत्र र सम्बन्धित सबै निकायबीच सहकार्य र समन्वय हुन सकेमा यस नाकालाई थप व्यवस्थित र प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ।

व्यापारीको हित संरक्षण गरौँ, सीमा व्यापारलाई गति दिऔँ र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको समृद्धिमा हातेमालो गरौँ।

किशोर कुमार गौतम
उपाध्यक्ष
नेपाल व्यापार संघ

यो समाचार पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?

सम्बन्धित समाचार

प्रिक्रिया दिनुहोस्