काठमाडौं । आज अर्थात् १२ अगस्ट २०२६ मा दुर्लभ खग्रास सूर्यग्रहण लाग्दैछ। यो पूर्ण सूर्यग्रहणको मुख्य मार्ग उत्तरी रुसबाट सुरु भएर ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड, उत्तर एटलान्टिक हुँदै स्पेन र पोर्चुगलको सानो भूभागसम्म पुग्नेछ। नेपालसहित दक्षिण एसियाका अधिकांश स्थानबाट भने यो ग्रहण देखिने छैन।
नासाका अनुसार पूर्ण सूर्यग्रहणको मार्गमा पर्ने स्थानमा चन्द्रमाले सूर्यको उज्यालो सतहलाई पूर्ण रूपमा ढाक्नेछ। अधिकांश स्थानमा पूर्णताको अवधि दुई मिनेटभन्दा कम हुनेछ। ग्रिनल्यान्ड, उत्तरी रुस तथा उत्तर एटलान्टिकका मार्गको मध्यभागमा भने पूर्ण ग्रहण केही बढी समयसम्म रहन सक्छ।
कहाँ देखिन्छ पूर्ण ग्रहण?
आजको ग्रहणको पूर्ण स्वरूप उत्तरी रुस, ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड, स्पेन र पोर्चुगलको सानो भूभागबाट देखिनेछ। युरोपका अन्य धेरै भाग तथा उत्तर अमेरिका र उत्तरपश्चिमी अफ्रिकाका केही क्षेत्रबाट भने आंशिक सूर्यग्रहण देखिनेछ।
स्पेनका लियोन, जारागोजा र भ्यालेन्सियाबाट पूर्ण सूर्यग्रहण देखिनेछ। नासाका अनुसार लियोनमा स्थानीय समयअनुसार राति ८:२८ बजे पूर्ण ग्रहण सुरु भएर करिब दुई मिनेट रहनेछ। आइसल्यान्डको रेक्जाभिकमा साँझ ५:४८ बजे पूर्ण ग्रहण सुरु हुनेछ।
स्पेनको म्याड्रिड र बार्सिलोनाबाट भने पूर्ण ग्रहण देखिने छैन, तर सूर्यको करिब ९९ प्रतिशत भाग चन्द्रमाले ढाक्नेछ। पेरिसबाट करिब ९२ प्रतिशत, लन्डनबाट ९१ प्रतिशत र बर्लिनबाट करिब ८५ प्रतिशत सूर्य ढाकिने नासाको विवरण छ।
नेपालबाट किन देखिँदैन?
सूर्यग्रहण पृथ्वीको सबै स्थानबाट देखिँदैन। सूर्य, चन्द्रमा र पृथ्वी एक विशेष ज्यामितीय अवस्थामा आएपछि चन्द्रमाले सूर्यको प्रकाश छेक्छ। त्यस क्रममा चन्द्रमाको पूर्ण छाया अर्थात् ‘उम्ब्रा’ पृथ्वीको सीमित भूभागमा मात्र पर्छ।
आजको ग्रहणमा पूर्ण छायाको मार्ग उत्तरी गोलार्धका उच्च अक्षांश हुँदै जाने भएकाले नेपाल उक्त क्षेत्रमा पर्दैन। त्यसैले नेपालबाट आजको सूर्यग्रहण प्रत्यक्ष देखिने छैन।
थाइल्यान्डको बैंककबाट पनि आजको ग्रहण देखिने छैन।
सूर्यग्रहण कसरी हुन्छ?
जब चन्द्रमा सूर्य र पृथ्वीको बीचमा आउँछ र सूर्यको प्रकाशलाई केही समयका लागि छेक्छ, सूर्यग्रहण हुन्छ। यसको मुख्य प्रकार आंशिक, पूर्ण, वलयाकार र हाइब्रिड हुन्।
पूर्ण सूर्यग्रहणका बेला चन्द्रमाले सूर्यको चम्किलो सतह पूर्ण रूपमा ढाक्दा केही क्षणका लागि सूर्यको बाहिरी वायुमण्डल ‘कोरोना’ समेत देख्न सकिन्छ। यही कारण पूर्ण सूर्यग्रहण खगोलीय अध्ययन र अवलोकनका लागि विशेष घटना मानिन्छ।
नाङ्गो आँखाले हेर्न मिल्छ?
सूर्यग्रहणको आंशिक चरणमा नाङ्गो आँखाले सूर्यतर्फ हेर्नु हुँदैन। प्रमाणित सौर्य अवलोकन चस्मा वा सुरक्षित सौर्य फिल्टर प्रयोग गर्नुपर्छ। साधारण सनग्लासले सूर्यको विकिरणबाट पर्याप्त सुरक्षा दिँदैन।
पूर्ण ग्रहणको समयमा चन्द्रमाले सूर्यको चम्किलो सतह पूर्ण रूपमा ढाकेको छोटो अवधिमा मात्र विशेष आँखाको सुरक्षाबिना हेर्न सकिन्छ। पूर्णता समाप्त हुनुअघि र पछि भने फेरि सुरक्षित सौर्य फिल्टर अनिवार्य हुन्छ।
नेपालबाट कसरी हेर्ने?
नेपालबाट प्रत्यक्ष ग्रहण देखिने छैन। त्यसैले नेपाली खगोलीय रुचि भएका दर्शकले नासालगायत विश्वसनीय अन्तरिक्ष तथा खगोलीय संस्थाका अनलाइन प्रत्यक्ष प्रसारणमार्फत ग्रहणको दृश्य हेर्न सक्छन्।
अर्को पूर्ण सूर्यग्रहण कहिले?
आजको ग्रहणपछि अर्को पूर्ण सूर्यग्रहण २ अगस्ट २०२७ मा हुनेछ। त्यसको पूर्णताको मार्ग दक्षिणी स्पेन, उत्तर अफ्रिका, साउदी अरेबिया र यमनसम्म पुग्नेछ।
नोट: तपाईंको मूल सामग्रीमा रहेको ‘सन् १९९९ पछि मुख्य भूमि युरोपमा देखिने पहिलो पूर्ण सूर्यग्रहण’ भन्ने दाबीलाई मैले हटाएको छु, किनकि नासाको २०२६ को आधिकारिक सामग्रीले यसलाई यसरी उल्लेख गरेको छैन। साथै ‘करिब १ करोड ५० लाख’ र ‘९८ करोड’ भन्ने विश्वव्यापी जनसंख्या अनुमान पनि आधिकारिक नासाको स्रोतमा स्पष्ट रूपमा भेटिएन, त्यसैले समाचारलाई बढी तथ्यपरक बनाउन समावेश नगरेको हुँ।
